Kind van alle landen, een inleiding

Kind van alle landen, een inleiding

Karolien Berkvens

Ik sta in de Meinekestraße en kijk naar deze gedenkplaat bij het geboortehuis van Irmgard Keun. Het is zondagochtend, de winkels aan de nabijgelegen Kurfürstendamm zijn gesloten. 

 

Het is rustig, haast uitgestorven in de stad. Ik probeer de betekenis van dat ene zinnetje op die plaat tot me door te laten dringen: Ihre Werke wurden von den Nationalsozialisten verboten. Hoewel de nazi’s na twaalf jaar verslagen werden, zou Irmgard Keun hun brute verbod nooit meer helemaal te boven komen.

Ze was een knappe, levenslustige vrouw van 28, die twee bestsellers op haar naam had staan toen Hitler aan de macht kwam, en een vereenzaamde schrijfster van 74 toen haar werk door een Duitse journalist herontdekt werd. In de tussentijd speelde zich Keuns vergeten leven af. Een leven gekenmerkt door worstelingen – met alcohol, liefde, roem (en het gebrek daaraan), de politiek en het schrijven.

Het geluid van trage, maar kordate voetstappen onderbreekt mijn gedachten. Ik draai me om en zie een stokoud dametje. Haar haren opgestoken, haar lippen felrood gestift. Ze draagt een panty met een motiefje en zwarte lakschoenen. Even kijkt ze me aan en meen ik een vage glimlach te zien. Ik knik haar toe. Keun, denk ik, stond erom bekend het niet zo nauw te nemen met haar biografische gegevens, ze verzon kleine anekdotes, de ‘Keun-legenden’. Eén van de boeken over haar leven is dan ook getiteld: Was man glaubt, gibt es. Ik vind het een mooie manier om naar de werkelijkheid te kijken en stel me voor dat het dametje Frau Keun zelf is, 111 jaar oud inmiddels, die wilde laten weten dat ze zich verheugt over de Nederlandse heruitgave van haar roman Kind van alle landen.

In Kind van alle landen maakt de tienjarige Kully de lezer deelgenoot van haar leven, dat bestaat uit een grillige tocht van hotel naar hotel, uit chronisch geldgebrek van een drankzuchtige vader, die ‘vaak liegt om de rust te bewaren’, en een moeder die voortdurend de wanhoop nabij is.

Het perspectief van het kind stelt Keun in staat op laconieke wijze te vertellen over de omstandigheden waarin geïmigreerde Duitse schrijvers aan de vooravond van de Tweede Wereldoorlog leefden. Door de ogen van Kully zijn die omstandigheden weliswaar moeilijk en onzeker, maar waar haar ouders in gevecht zijn met alles en iedereen, met hoteleigenaren over de rekening, met uitgevers over voorschotten, met de autoriteiten over visa en paspoorten, bekijkt én accepteert Kully de wereld om haar heen met de onbevangen logica van een kind.

Irmgard Keun leefde vier jaar in exil, twee daarvan bracht ze door met Joseph Roth. Ze schreven en dronken. Het een kon niet zonder het ander; ze waren Trinkkünstler. Roth stond model voor de vader van Kully, maar Keun herken ik toch eerder in Kully zelf, dan in haar moeder. Kully wapent zich met fantasie tegen de broosheid van haar bestaan. Als haar moeder overstuur is, verandert ze haar in een boom, want bomen zijn rustig. Ook voor Keun moet haar verbeeldingskracht als overlevingsmechanisme gewerkt hebben: ze overleefde er Roth, de Tweede Wereldoorlog en uiteindelijk zelfs de vergetelheid mee.

Kind van alle landen verscheen op 16 juni, in een vertaling van Marcel Misset.


Gepost in: proza op 2016-07-01

Door Karolien Berkvens

Karolien Berkvens (1986) woont en werkt in Berlijn. In 2015 verscheen bij Lebowski haar lovend ontvangen debuutroman Het uur van Zimmerman. In 2018 schreef ze haar tweede roman, Zoon van Berlijn, een groots en ambitieus boek over onze tijd. 

Om de zoveel tijd bericht Karolien vanuit de Duitse metropool met korte verhalen, artikelen over Duitse literatuur en interviews met Duitstalige schrijvers.


Ook van Karolien Berkvens

Interview: Karolien Berkvens spreekt Sasha Marianna Salzmann over haar romandebuut 'Buiten mezelf'

Karolien Berkvens interviewde theaterschrijfster Sasha Marianna Salzmann (Wolgograd, 1985) over identiteit, familie en het vinden van je eigen stem in haar romandebuut Buiten mezelf
 


#unteilbar

Honderdduizenden mensen demonstreerden dit weekend in Berlijn tegen racisme, xenofobie en extreemrechts, iets waar Duitsland recentelijk steeds vaker mee te maken lijkt te hebben.  Lebowski-auteur Karolien Berkvens, woonachtig in Berlijn, was een van de velen. Hoe heeft zij de gigantische demonstratie ervaren?

 




recente posts

Gepost op: 2020-02-13 in: current affairs
Suriname

Suriname

Jonah Falke
Gepost op: 2020-02-13 in: faits divers