Pop en literatuur (98): Grateful Dead en T.S. Eliot

Pop en literatuur (98): Grateful Dead en T.S. Eliot

Cor de Jong

Iedere week bespreekt Cor de Jong de relatie tussen pop en literatuur. In deze aflevering: een onheilspellende uitnodiging van T.S. Eliot en Grateful Dead. 

 


De leden van Grateful Dead (ooit begonnen als The Grateful Dead, maar al snel dropten ze het lidwoord) zijn de vaandeldragers van de hippiebeweging. Ze waren bevriend met Ken Kesey (schrijver van o.a. One Flew Over The Cuckoo’s Nest) en Neal Cassady (door Jack Kerouac vereeuwigd in On the Road; Cassady stond model voor het personage Dean Moriarty) en volgden de Merry Pranksters op hun jolige (en met drugs doordrenkte) tour door de Verenigde Staten. Later speelden ze op Woodstock. De band bleef bij elkaar tot de dood van leadgitarist Jerry Garcia in 1995 en al die tijd bleven ze ook de idealen van de hippiebeweging trouw.

Toch is het nummer 'Dark Star' uit 1968 geen ode aan de eerder genoemde schrijvers of een bewerking van hun werk. In dit nummer grijpt tekstschrijver Robert Hunter terug op het werk van T.S. Eliot, om precies te zijn het gedicht ‘The Love Song of J. Alfred Prufrock’ uit 1917.
 

Grateful Dead – Dark Star

 

Dark star crashes

Pouring its light

Into ashes

Reason tatters

The forces tear loose

From the axis

Searchlight casting

For faults in the

Clouds of delusion

 

Shall we go

You and I

While we can?

Through

The transitive nightfall

Of diamonds

 

Mirror shatters

In formless reflections

Of matter

Glass hand dissolving

To ice petal flowers

Revolving

Lady in velvet

Recedes

In the nights of goodbye

 

Shall we go

You and I

While we can?

Through

The transitive nightfall

Of diamonds

T.S. Eliot – The Love Song of J. Alfred Prufrock 

 

Let us go then, you and I,

When the evening is spread out against the sky

Like a patient etherized upon a table;

Let us go, through certain half-deserted streets,

The muttering retreats

Of restless nights in one-night cheap hotels

And sawdust restaurants with oyster-shells:

Streets that follow like a tedious argument

Of insidious intent

To lead you to an overwhelming question ...

Oh, do not ask, “What is it?”

Let us go and make our visit.

 

In the room the women come and go

Talking of Michelangelo.

 

The yellow fog that rubs its back upon the window-panes,

The yellow smoke that rubs its muzzle on the window-panes,

Licked its tongue into the corners of the evening,

Lingered upon the pools that stand in drains,

Let fall upon its back the soot that falls from chimneys,

Slipped by the terrace, made a sudden leap,

And seeing that it was a soft October night,

Curled once about the house, and fell asleep. 

 

[…]


De overeenkomst met Eliots gedicht is bescheiden. Eigenlijk gaat het maar om één regel die geciteerd wordt en dan nog zeer vrij bovendien. Het is echter wel een van de bekendste regels uit Eliots oeuvre (en daarmee automatisch ook uit de wereldliteratuur).

Eliots gedicht begint met een uitnodiging aan een onbekende persoon in de tweede persoon enkelvoud. Wie? Het zou de lezer kunnen zijn, al doet de titel vermoeden dat de woorden gericht zijn aan een verder onbekende geliefde. Daarna volgt een merkwaardige beeldspraak: ‘When the evening is spread out against the sky/ Like a patient etherized upon a table’. De avond die tegen de hemel uitgespreid is zoals een verdoofde patiënt op een operatietafel. Hmmm… de uitnodiging wordt meteen een heel bedenkelijke. De avond wordt een operatie. Misschien wel eentje op leven en dood. Ook de rest van de strofe is niet erg aanlokkelijk. Het vooruitzicht dat geschetst wordt is desolaat, eenzaam, naargeestig zelfs. Wat voor gedicht er ook gaat volgen, een alledaagse ‘Love Song’ is dit lied van J. Alfred Prufrock zeker niet!

De tekst van Hunter/Grateful Dead is even raadselachtig. Dat begint al bij ‘the transitive nightfall of diamonds’. De vergelijking is bijna net zo vergezocht als die ‘patient etherized upon a table'. En ook hier de nodige ondergangssymboliek: de uitgedoofde ster, de as, de gebroken spiegel, de ‘nights of goodbye’. De beschrijving van de nacht krijgt bij Grateful Dead apocalyptische trekjes. Bij Eliot zagen we een ‘yellow fog’, hier is sprake van ‘clouds of delusion’. Het is, zeker in de context van de psychelische rock van The Dead, best voor de hand liggend om het verband te leggen met hallucinaties of droombeelden. Hier is het niet, zoals bij Eliot, de nacht die verdoofd is, maar lijkt de ‘ik’ zelf onder invloed. 


Gepost in: faits divers op 2020-06-16

Door Cor de Jong

Cor de Jong (1978) is schrijver, leraar Nederlands en studiebegeleider bij de jeugdopleiding van Sparta Rotterdam. Hij publiceerde al meerdere korte verhalen. De aanname is zijn debuutroman.


Ook van Cor de Jong

Het einde van een tijdperk: Cor de Jong over 'Pop en literatuur'

Cor de Jong schreef honderd afleveringen voor zijn blogreeks 'Pop en literatuur'. Daarin vond hij elke week verrassende verbanden tussen de songteksten van bekende artiesten en klassiekers uit de literatuur. Nu de serie ten einde komt, geeft de schrijver een kijkje achter de schermen. 


Pop en literatuur (100): David Bowie en William Shakespeare

Iedere week bespreekt Cor de Jong de relatie tussen pop en literatuur. Na honderd delen komt er nu een einde aan de reeks. Maar nog even niet getreurd! In deze extra lange slotaflevering bekijkt Cor de Jong namelijk twee grootheden: David Bowie en William Shakespeare.




recente posts